Ο αντάρτης του δώματος της Πειραϊκής!...

 

17 χρόνια από την κοιμήση του Πάνου Τζαβέλλα

Ο Πάνος Τζαβέλλας πέρασε τη μισή του ζωή σε ένα δώμα της Πειραϊκής αγναντεύοντας τα βράχια της και τα αφρισμένα κύματα. Την υπόλοιπη μισή την πέρασε στις φυλακές και στις εξορίες σε στενούς και ανήλιαγους τοίχους συντροφιά με την μαύρη οροφή και τις ελπιδοφόρες σκέψεις. Τα περισσότερα βράδια της ζωής του τα περνούσε στο μπαλκόνι του δώματος της Πειραϊκής ακόμα και όταν έβρεχε «ντυμένος» με νάιλον για να μην βρέχεται και στην προτροπή της συντρόφου του Νατάσσα να μπει στον σπίτι για να μην κρυώσει απαντούσε αφοπλιστικά: «θέλω να χορτάσω ουρανό»!

Ο Πάνος Τζαβέλλας γεννήθηκε στην Κοζάνη το 1925 και από έφηβος ακόμα βγαίνει στον πόλεμο κατά του ναζισμού, εντάσσεται στον ΕΛΑΣ και βγαίνει στο βουνό για να πολεμήσει. Στο βουνό τραυματίζεται και ακρωτηριάζεται το δεξί του πόδι. Συλλαμβάνεται και ξεκινά ο δρόμος για τις φυλακές. Μετά από δίκες καταδικάζεται τρεις φορές σε θάνατο. Το 1958, αρρωσταίνει βαριά και το 1961 με τη βοήθεια του ΚΚΕ φεύγει στην Σοβιετική Ένωση για θεραπεία. Εκεί νοσηλεύεται τρία χρόνια και θεραπεύεται από την ασθένεια που υπέστη στις φυλακές. Παράλληλα εκεί του δόθηκε η ευκαιρία να σπουδάσει μουσική που τόσο πολύ αγαπούσε και που πίστευε ακλόνητα ότι μπορεί να διαλαλήσει ως μέσο τους πόνους και τις ελπίδες του απλού ανθρώπου που ήθελε να εκπροσωπεί.

Επιστρέφει το 1965 στην Ελλάδα και ξεκινά την πρώτη του καλλιτεχνική δουλειά σε μπουάτ της Πλάκας, δυστυχώς όμως όχι για πολύ, μια και η δικτατορία του 1967 κλείνει τις μπουάτ και ο Τζαβέλλας βρίσκεται ξανά στη φυλακή, κατηγορούμενος για αγώνα και παράνομη δράση ενάντια στη Χούντα. Το 1971 αποφυλακίζεται με το νόμο « Μη θεραπεύσιμης ασθένειας». Έχοντας μαζέψει το υλικό απ' όλα τα Αντιστασιακά τραγούδια, αλλά και με δικές του συνθέσεις, στήνει στην Πλάκα Το Αντάρτικο Λημέρι. Η πτώση της Χούντας το 1974 βρίσκει τον Τζαβέλλα στη μπουάτ "Λήδρα", που ελεύθερος πια μαζί με τη σύντροφο στη ζωή και το τραγούδι, Νατάσα Παπαδοπούλου και την ορχήστρα του συνεχίζει να τραγουδά τα τραγούδια του και έτσι αρχίζει και η πρώτη του δισκογραφική δραστηριότητα όπως ο πρώτος του δίσκος ζωντανά γραμμένος, « ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΝΤΑΡΤΙΚΟ ΛΗΜΕΡΙ». Τα τραγούδια του και από τους επόμενους οκτώ δίσκους του, ζωντανεύουν και μέσα από συναυλίες, που δίνονται σε ανοικτά γήπεδα και πανεπιστήμια σ' όλη την Ελλάδα, αλλά και το εξωτερικό, όπως στη Γερμανία, Σουηδία και αλλού.

Εκεί αρχίζει και η καλλιτεχνική του παρουσίαση από ξένες τηλεοράσεις, όπως η Βουλγαρική, Γερμανική, Σουηδική. Και φυσικά και στην Ελληνική τηλεόραση, που ζωντανεύει ακόμα και σήμερα τραγούδια του συνθέτη-στιχουργού, τα οποία μιλάνε μέσα από τα προβλήματα των καιρών μας. Ο Ελληνικός αλλά και ο ξένος Τύπος αναφέρεται στον Αγωνιστή τραγουδοποιό, Πάνο Τζαβέλλα, φτάνοντας ακόμη και στην Κίνα να μεταφράζεται το πολύ γνωστό και αγαπημένο σε όλους μας τραγούδι, «Κυρ-Παντελής». Στη δεκαετία του'80, ο Πάνος Τζαβέλλας βρίσκεται στην καρδιά της Αθήνας, στα Εξάρχεια, όπου εκεί είναι συγκεντρωμένα τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας, πανεπιστήμια, Ακαδημίες, Πολυτεχνείο, κέντρο δηλαδή, του φοιτητικού και προοδευτικού επαναστατικού κινήματος. Η καλλιτεχνική του πορεία συνεχίστηκε σε διάφορες μουσικές σκηνές της Αθήνας και του Πειραιά.

Στο δώμα της Πειραϊκής σε 35 τετραγωνικά ο Πάνος Τζαβέλλας χώρεσε όλη του τη ζωή και την απεριόριστη από αγάπη για τον δοκιμαζόμενο άνθρωπο καρδιά του. Λιτός και απέριττος με ένα κοφτερό χιούμορ σηκωνότανε κάθε πρωί για να μελετήσει να γράψει στίχους και να συνθέσει τραγούδια με την αγαπημένη του κιθάρα. Αδιαφορούσε για τα χρήματα και όσα εξοικονομούσε τα έκανε ταξίδια για να ανταμώσει και άλλους λαούς και πολιτισμούς και ήταν αεικίνητος παρά την αναπηρία του που δεν του έκοψε κανένα όνειρο ζωής. Τώρα που δεν κρατούσε το τουφέκι για να πολεμήσει είχε κάνει όπλο του την κιθάρα, την μουσική και τους στοίχους και με τα όπλα αυτά φώναζε ενάντια στον ραγιαδισμό, στην υποτέλεια και στην συνθηκολόγηση ενάντια στον καθημερινό φασισμό. Αγαπούσε τον Χιώτη ποιητή και αγωνιστή Φώτη Αγγουλέ, τα κλέφτικα, τα δημοτικά, τα ζεϊμπέκικα και τα αντάρτικα τραγούδια στα οποία είχε αφιερώσει ένα μεγάλο μέρος της ζωής του.

Στις αρχές του 2008 μια καταστροφική φωτιά στο δώμα της Πειραϊκής τρώει στο πέρασμα της όλο το πολύτιμο αρχείο του Πάνου Τζαβέλλα τον οποίο βρίσκουν αγκαλιά με την κιθάρα του στο μπαλκόνι. Τον Δεκέμβριο του 2008 διαγνώστηκε σε τελευταίο στάδιο καρκίνου και έφυγε από την ζωή ενάμιση μήνα μετά στο νοσοκομείο του Ερυθρού Σταυρού στις 27 Ιανουαρίου του 2009. Τις τελευταίες μέρες της ζωής του μίλαγε με δυσκολία αλλά δεν σταμάταγε να εκφράζει με όσες δυνάμεις είχε την αγωνία του για τα δίκαια και τα όνειρα των απλών και καθημερινών ανθρώπων.

Ακόμα και σήμερα, τις ανταριασμένες μέρες, με συντρόφια των ήχο των κυμάτων που σκάνε στα βράχια της Πειραϊκής και την βραχνή και αέρινη φωνή του Πάνου, ακούγονται τα τραγούδια του, ρωγμές στις βεβαιότητες μας και στην ασφαλισμένη ζωή μας. Τώρα ελεύθερα και ανεμπόδιστα, αιώνια, αντικρίζει τον καταγάλανο και απέραντο ουρανό που τόσο στερήθηκε σε μια απλωσιά, σαν την καρδιά του μεγαλύτερη από το δώμα της Πειραϊκής!

Κώστας Ζουρδός